Geothermische warmtepomp: wat is het, types, premie en kosten

Een geothermische warmtepomp is een duurzaam verwarmingssysteem dat gebruikmaakt van de natuurlijke warmte die in de aarde is opgeslagen, ook wel geothermische energie genoemd. Het werkt volgens hetzelfde principe als een traditionele warmtepomp, maar in plaats van de lucht als warmtebron te gebruiken, onttrekt een geothermische warmtepomp warmte uit de grond of het grondwater. Deze warmte wordt vervolgens gebruikt om gebouwen te verwarmen en van warm water te voorzien. ‘Geothermisch’ is daarbij een overkoepelend begrip: in de praktijk gaat het om een grond-water warmtepomp (gesloten buizen in de bodem) of een water-water warmtepomp (grondwater uit een put).

Wat is de prijs voor een Geothermische warmtepomp?

De prijs van een geothermische warmtepomp hangt af van het vermogen, het type captatie (horizontaal, verticaal, via grondwater), de grootte van de woning, de bodem en bijkomende kosten zoals graafwerk, boringen, een vergunning of aanpassingen aan de afgifte.

Reken voor een gezinswoning in Vlaanderen op ongeveer € 10.000 tot € 24.000 voor toestel, captatie en plaatsing. Het grootste verschil zit in de warmtebron: een boring kost meer dan sleuven in de tuin. Deze indicatieve vorken zijn gemiddelden uit marktoverzichten en offertes, geen merkprijzen:

Type geothermische warmtepomp	Indicatieve totaalprijs	Wanneer hoger?
Grond-water, horizontaal captatienet	vanaf ± € 10.000 (excl. btw)	Groot vermogen, moeilijk bereikbare tuin, herstel van de tuin
Grond-water, verticale boring(en)	vanaf ± € 15.000 tot ± € 24.000	Meer boormeters, harde bodem, vergunningsplichtige boring
Water-water (grondwater)	€ 15.000 – € 20.000	Diep grondwater, waterbehandeling, vergunning

De initiële investering is hoog, maar daar staan een lager stroomverbruik dan bij een lucht-water warmtepomp en de hoogste Vlaamse warmtepomppremie tegenover. De oude federale belastingvermindering voor warmtepompen bestaat niet meer. Een vergelijking met de andere types vind je op onze pagina over de prijs van een warmtepomp.

Voor een nauwkeurige prijs vraag je best offertes aan bij meerdere erkende installateurs.

Premie, btw en lening voor een geothermische warmtepomp

In Vlaanderen vraag je de premie aan via Mijn VerbouwPremie, na de plaatsing en met je eindfactuur. Premies van Eandis of Infrax bestaan niet meer, en ook de aparte netbeheerderspremie is opgegaan in Mijn VerbouwPremie. Volgens Vlaanderen.be gelden voor een geothermische warmtepomp deze bedragen:

Aanvrager	Premie	Maximum van de factuur excl. btw
Eigenaar-bewoner categorie 1, andere investeerder	€ 4.000	20%
Eigenaar-bewoner categorie 2	€ 4.000	25%
Eigenaar-bewoner categorie 3	€ 6.000	35%
Eigenaar-bewoner categorie 4, verhuurder aan woonmaatschappij	€ 8.000	50%

Voor categorie 3 en 4 kan de premie tot 50% hoger liggen in een gebied zonder aardgasnet of bij vervanging van elektrische verwarming, maar altijd binnen het maximumpercentage. Voor categorie 1 en 2 is die verhoging sinds 1 maart 2026 vervallen. De belangrijkste voorwaarden: een bestaande woning (aangesloten op het elektriciteitsnet vóór 1 januari 2014), een nieuw toestel met Europees label A++ of beter, een afgiftetemperatuur van maximaal 55°C, installatie of validatie door een RESCert-installateur, een woning die aan de EPB-eisen voldoet en een aanvraag uiterlijk op 31 december 2027. Alle details staan op onze pagina over de warmtepomppremie.

Rekenvoorbeeld. Formule: premie = het laagste van (vast bedrag) en (percentage × factuur excl. btw). Aanname: een verticale installatie van € 20.000 incl. 6% btw, dus € 18.868 excl. btw. Categorie 1: 20% = € 3.774, netto € 16.226. Categorie 2: 25% = € 4.717, dus het vaste bedrag van € 4.000, netto € 16.000. Categorie 3: € 6.000, netto € 14.000. Categorie 4: € 8.000, netto € 12.000. Bereken je eigen bedrag in de officiële simulator.

Btw en lening. Voor facturen van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2030 betaal je 6% btw op de levering en plaatsing van een warmtepomp, ook in woningen jonger dan 10 jaar. Wie het bedrag niet ineens kan betalen, kan via Mijn VerbouwLening tot € 60.000 lenen; vermeld de lening bij je premieaanvraag. In nieuwbouw is er geen premie, maar helpt een geothermische warmtepomp wel om het E-peil en de EPB-eis voor hernieuwbare energie te halen (zie de regelgeving voor warmtepompen).

1. Voordelen van geothermische warmtepompen

1. Hoog rendement: Geothermische warmtepompen werken met een bron die ook in de winter een vrijwel constante temperatuur heeft. Met vloerverwarming kan het seizoensrendement (SCOP) daardoor 4 en meer bedragen.
2. Duurzaamheid: Geothermische energie is hernieuwbaar, dus de CO2-uitstoot is laag, zeker met groene stroom.
3. Onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen: Je hebt geen gas of mazout meer nodig en bent minder gevoelig voor schommelende brandstofprijzen.
4. Lange levensduur: Het toestel gaat doorgaans 15 à 20 jaar mee, de bodemlussen gaan veel langer mee. Omdat er geen buitenunit is, slijt er weinig en is er buiten geen ventilatorgeluid.
5. Koelmogelijkheden: In de zomer kan je met de koele bodem je woning zacht en zuinig koelen.

2. Overzicht van verschillende types geothermische warmtepompen

1. Horizontaal captatienet: Een buizensysteem wordt horizontaal in de grond geplaatst, meestal op ongeveer anderhalve meter diepte (vorstvrij), waarbij de warmte wordt onttrokken aan de aarde. Je hebt er wel een ruime tuin voor nodig.
2. Verticaal captatienet: Bij deze methode worden één of meer boringen gemaakt, meestal van 50 tot 200 meter diep, waarin verticale lussen komen. Hoewel duurder in installatie, vraagt dit type weinig ruimte en levert het een stabiel rendement.
3. Captatie via grondwater: Dit type warmtepomp maakt gebruik van grondwater als warmtebron, waarbij water wordt opgepompt, warmte wordt onttrokken en het water via een tweede put terug in de bodem gaat. Dit kan een efficiënte optie zijn in gebieden met voldoende grondwater.

Geothermisch, grond-water of water-water: wat is het verschil?

Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt. ‘Geothermische warmtepomp’ (of bodemwarmtepomp) is de verzamelnaam voor elke warmtepomp die haar warmte uit de ondiepe ondergrond haalt. Daaronder vallen twee concrete types, elk met een eigen pagina op onze site:

Type	Warmtebron	Systeem	Meer lezen
Grond-water (bodem-water)	De bodem zelf	Gesloten: horizontale lussen of verticale boringen met water en antivries	grond-water warmtepomp
Water-water	Het grondwater	Open: een pompput en een retourput	water-water warmtepomp

Op deze pagina bespreken we wat beide gemeen hebben: prijs, premie, werking, vermogen en integratie in je woning. De specifieke details per type (opbouw, voor- en nadelen, prijs van de boringen) vind je op die twee pagina’s. Voor Mijn VerbouwPremie vallen beide onder de categorie ‘geothermische warmtepomp’.

3. Hoe werkt een geothermische warmtepomp?

3.1. Geothermische gradiënt: uitleg en werking

De geothermische gradiënt verwijst naar de verandering in temperatuur naarmate men dieper de aarde ingaat. Over het algemeen neemt de temperatuur toe met toenemende diepte. Deze gradiënt wordt vaak uitgedrukt als het aantal graden Celsius temperatuurstijging per kilometer diepte. In veel gebieden varieert deze gradiënt tussen de 15°C en 30°C per kilometer diepte. Op de beperkte diepte waarop een woningwarmtepomp werkt, is vooral de stabiele bodemtemperatuur belangrijk.

Het principe achter de werking van geothermische warmtepompen is gebaseerd op het benutten van deze constante temperatuur in de aarde. Door een warmtewisselaar in de bodem te plaatsen, kan de warmtepomp warmte uit de grond halen en deze gebruiken om water te verwarmen voor huishoudelijke doeleinden of om gebouwen te verwarmen.

3.2. Diepte van bodemcaptatienet en temperatuurvariaties

De diepte van het bodemcaptatienet, ook wel bekend als het buizensysteem of de warmtewisselaar, hangt af van het type, de bodemgesteldheid en de warmtevraag. Een horizontaal net ligt meestal op ongeveer anderhalve meter diepte, verticale lussen gaan doorgaans 50 tot 200 meter diep.

Temperatuurvariaties in de bodem worden beïnvloed door de seizoenen. Op anderhalve meter voel je die nog (met vertraging), waardoor een horizontaal net in de late winter iets kouder bronwater levert. Na een bepaalde diepte, meestal na enkele meters, blijft de temperatuur het hele jaar door vrijwel constant, waardoor verticale captatie een zeer stabiele warmtebron is.

3.3 Vergelijking van horizontale en verticale captatie

Bij horizontale captatie liggen de buizen ondiep en horizontaal in de tuin, bij verticale captatie hangen ze in boorgaten van enkele tientallen tot meer dan honderd meter diep.

Horizontale captatie is goedkoper, maar vraagt veel meer grondoppervlak en het rendement hangt sterker af van de bodem en het seizoen. Verticale captatie past op een klein perceel en levert een stabieler rendement, maar de installatiekosten zijn hoger door de boringen. De keuze hangt af van beschikbare ruimte, bodemgesteldheid en budget.

4. Onderdelen van een geothermische warmtepomp

Een geothermische warmtepomp bestaat uit deze belangrijkste onderdelen:

1. Warmtewisselaar: Dit onderdeel, ook wel het captatienet genoemd, bevindt zich onder de grond en absorbeert warmte uit de bodem of het grondwater.
2. Compressor: De compressor verhoogt de druk en temperatuur van het warmtemedium, dat de warmte overdraagt van de bron naar het verwarmingssysteem.
3. Verdamperspoel: Hier vindt de warmteoverdracht plaats van het warmtemedium naar het koelmiddel in de warmtepomp.
4. Condensorspoel: In de condensorspoel wordt de warmte van het koelmiddel overgedragen aan het verwarmingssysteem, waardoor het water wordt verwarmd.
5. Expansieklep: Deze klep regelt de stroom van het koelmiddel en verlaagt de druk voordat het weer naar de verdamperspoel gaat.
6. Warmwatertank: De warmwatertank slaat het verwarmde water op voor huishoudelijk gebruik.

4.1. De warmtepompinstallatie: werking en vermogensbepaling

De warmtepompinstallatie is het hart van het geothermische verwarmingssysteem. Ze werkt met de compressie van een koelmiddel, in vier stappen:

1. Warmte-onttrekking: De warmtepomp onttrekt warmte uit de bodem via het captatienetwerk, waarbij het koelmiddel verdampt en warmte absorbeert.
2. Compressie: De compressor verhoogt de druk en temperatuur van het verdampte koelmiddel, waardoor de warmte wordt geconcentreerd.
3. Warmteafgifte: Het geconcentreerde warmtemedium geeft zijn warmte af aan het verwarmingssysteem, zoals radiatoren of vloerverwarming, waardoor het gebouw wordt verwarmd.
4. Herhaaldelijk proces: Het proces herhaalt zich continu, waarbij de warmtepomp warmte blijft onttrekken uit de bodem zolang er energie nodig is voor verwarming.

Het juiste vermogen hangt af van de warmtevraag van het gebouw; hoe je dat bepaalt, lees je in hoofdstuk 5.

4.2. Het captatienet: functie en invloed op de prijs

Het captatienet, ook wel het buizensysteem genoemd, is verantwoordelijk voor het onttrekken van warmte uit de bodem of het grondwater. Het bestaat uit een netwerk van leidingen die onder de grond worden geïnstalleerd, als horizontale lussen op beperkte diepte of als verticale boringen. De keuze hangt af van beschikbare ruimte, bodemgesteldheid en budget.

Het captatienet heeft een grote invloed op de prijs. Graafwerk, boormeters, leidingen en het herstel van de tuin bepalen vaak het verschil tussen een offerte van € 10.000 en een van € 20.000 of meer. Een te kort captatienet is een dure fout: de bodem raakt dan uitgeput en het rendement zakt.

5. Vermogensbepaling en calculatie

Het vermogen van een geothermische warmtepomp volgt uit het warmteverlies van de woning op de koudste dag, niet uit het vermogen van je oude ketel. Een warmteverliesberekening bepaalt dat vermogen. De isolatiegraad weegt zwaar: een goed geïsoleerde woning heeft een kleinere warmtepomp én een kleiner captatienet nodig. Een te grote warmtepomp slaat vaak aan en uit, een te kleine vraagt veel bijverwarming.

Een voorbeeld: een goed geïsoleerde woning van 150 m² met een warmteverlies van 10 kW vraagt een geothermische warmtepomp van ongeveer 10 kW, met extra ruimte voor sanitair warm water. Hoeveel boormeters of vierkante meter tuin daarvoor nodig zijn, reken je uit met de formule en het rekenvoorbeeld op de pagina over de grond-water warmtepomp.

6. Captatienet installatiemethoden

Het captatienet is de interface tussen de warmtepomp en de bodem of het grondwater: het neemt warmte op of geeft ze af, afhankelijk van het seizoen. Er zijn drie installatiemethoden, elk met een eigen procedure en eigen regels:

• Horizontale captatie: buizen op ongeveer anderhalve meter diepte in een ruime tuin, zonder boring. De procedure en de benodigde oppervlakte staan bij de grond-water warmtepomp.
• Verticale captatie: boorputten van meestal 50 tot 200 meter door een erkend boorbedrijf, met een stabiel rendement. Of je een vergunning nodig hebt, hangt af van de diepte en de zone (VLAREM-rubriek 55.1); zie de regelgeving voor warmtepompen in Vlaanderen.
• Captatie via grondwater: een pompput en een retourput in een grondwaterlaag, met melding of vergunning voor de grondwaterwinning. Alles daarover staat bij de water-water warmtepomp.

Een geothermische installatie kies je dus per perceel: de beschikbare tuin, de bodem en de regels bepalen welke methode past. Een installateur beoordeelt dat ter plaatse.

7. Integratie met isolatie en lage temperatuur verwarming (LTV)

Isolatie en lage temperatuur verwarming (LTV) bepalen samen hoe efficiënt een geothermische warmtepomp werkt.

7.1. Belang van isolatie bij geothermische warmtepompinstallatie

Isolatie beperkt het warmteverlies, zodat de warmtepomp minder moet leveren en de verbruikskosten dalen.

Nog even samengevat:

• Goede isolatie is essentieel: hoe minder warmte verloren gaat, hoe minder energie de warmtepomp gebruikt.
• Isolatie van muren, daken, vloeren en ramen verlaagt de warmtevraag en maakt een lagere aanvoertemperatuur mogelijk.

7.2. Toepassing van lage temperatuur verwarmingssystemen

Lage temperatuur verwarmingssystemen (LTV) passen ideaal bij geothermische warmtepompen, omdat ze met een veel lagere watertemperatuur werken dan klassieke radiatoren. Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe hoger het rendement. Voor Mijn VerbouwPremie mag de afgiftetemperatuur bovendien niet hoger liggen dan 55°C.

Nog even samengevat

• Een warmtepomp werkt het meest efficiënt bij lage watertemperaturen, zoals bij vloer- of wandverwarming.
• Vloerverwarming is bijzonder geschikt voor warmtepompen. Het verspreidt de warmte gelijkmatig en zorgt voor een comfortabele omgeving zonder grote temperatuurschommelingen.

7.3. Meest geschikte oplossingen: vloerverwarming en wandverwarming

Vloer- en wandverwarming zijn de meest geschikte afgiftesystemen bij een geothermische warmtepomp: ze verspreiden de warmte gelijkmatig en via dezelfde leidingen kan je in de zomer zacht koelen met de koele bodem.

Vloerverwarming is ideaal voor nieuwbouwprojecten, terwijl wandverwarming een uitstekende optie is voor renovaties, waarbij de wanden worden gebruikt als stralingsoppervlakken om warmte af te geven aan de ruimte.

8. Nog even alles samengevat

Een geothermische warmtepomp is de meest efficiënte vorm van warmtepompverwarming, op voorwaarde dat de woning goed geïsoleerd is en met lage temperaturen verwarmt.

8.1. Voordelen en overwegingen bij geothermische warmtepompen

Geothermische warmtepompen bieden verschillende voordelen, waaronder:

1. Hoge efficiëntie: Geothermische warmtepompen halen een hoog rendement door gebruik te maken van de constante temperatuur van de bodem of het grondwater.
2. Milieuvriendelijk: Ze stoten minder CO2 uit dan traditionele verwarmingssystemen, waardoor ze een duurzame optie zijn voor verwarming.
3. Onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen: Geothermische warmtepompen verminderen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en bieden een hernieuwbare energiebron.
4. Langdurige investering: Hoewel de initiële kosten hoog zijn, besparen geothermische warmtepompen op lange termijn op energie, en de hoogste warmtepomppremie verkleint de meerkost.

Bij de installatie van geothermische warmtepompen moeten echter enkele overwegingen worden gemaakt, zoals:

1. Initiële investering: hoger dan bij een lucht-water warmtepomp, vooral door de boring of het graafwerk.
2. Ruimtevereisten: een horizontaal net vraagt veel tuin, een boring vraagt toegang voor de boormachine.
3. Vereiste vergunningen: Een diepe boring (voorbij het dieptecriterium of in een beschermingszone) of een grondwaterwinning kan een omgevingsvergunning vragen.

8.2. Aanbevelingen voor optimale installatie en integratie met duurzame verwarmingssystemen

Om geothermische warmtepompen optimaal te laten presteren en te integreren met duurzame verwarmingssystemen, zijn de volgende aanbevelingen van belang:

1. Grondige isolatie: Investeer in hoogwaardige isolatie om warmteverlies te minimaliseren en de efficiëntie van de geothermische warmtepomp te maximaliseren.
2. Selectie van geschikte verwarmingssystemen: kies voor vloer- of wandverwarming of lage temperatuur radiatoren.
3. Professionele installatie en onderhoud: Laat de installatie uitvoeren of valideren door een RESCert-installateur en de boring door een erkend boorbedrijf. Dat is ook een voorwaarde voor de premie.

Zo haal je het maximale rendement uit je geothermische warmtepomp.

1. Geothermie – Scheldimmo.be ↩︎

Veelgestelde vragen over een geothermische warmtepomp

Hieronder vind je korte antwoorden op de vragen die we het vaakst krijgen over een geothermische warmtepomp.

Bronnen

• Vlaanderen.be: Mijn VerbouwPremie voor warmtepomp
• Energiesparen.be: simulator Mijn VerbouwPremie
• EPREL: Europese productdatabank voor energielabels (label A++ controleren)