Water-water warmtepomp: werking, vergunning, prijs en premie

Een water-water warmtepomp haalt warmte uit het grondwater: een pompput brengt water van ongeveer 10 tot 14°C naar boven en een retourput voert het afgekoelde water terug naar dezelfde laag. Omdat grondwater het hele jaar even warm is, behaal je met dit open systeem een van de hoogste rendementen van alle warmtepompen. Daar staan een hogere investering, een vergunningsplicht en onderhoud van de putten tegenover.

Hoe werkt een water-water warmtepomp?

Om een water-water warmtepomp goed te laten functioneren zullen er bij je woning twee putten moeten worden geboord. Deze twee putten zijn:

1. Een pompput
2. en een retourput (die je ook wel een lozings- of injectieput noemt).

Hoe diep de putten komen, hangt af van de diepte van het grondwater en de grondsamenstelling; het gaat om een diepte tussen ongeveer 25 en 150 meter. De bodemopbouw vind je in de Databank Ondergrond Vlaanderen.

De pompput zal gebruikt worden om het grondwater op te pompen, en daarna wordt het water naar de verdamper van de warmtepomp toe geleid. Daar geeft het grondwater zijn warmte af.

Het afgekoelde water wordt aansluitend via de retourput weer terug geleid naar het grondwater toe.

Het is heel belangrijk dat het grondwater tijdens dit hele proces niet in contact komt met de buitenlucht. Anders ontstaan oxidatie en afzettingen in het buizensysteem. Beide putten en de leidingen moeten dus vakkundig afgedicht worden.

De water-water warmtepomp als kloppend hart

De putten zijn de aders van het systeem, de warmtepomp is het kloppende hart. Met één kWh stroom levert ze meerdere kWh warmte, waarmee je woning en je sanitair water worden verwarmd.

Een open systeem: van pompput tot retourput

Een water-water warmtepomp is een open systeem: het grondwater zelf stroomt door de installatie. Bij een grond-water warmtepomp haalt een gesloten lus de warmte uit de bodem en wordt er geen grondwater opgepompt. Een open installatie bestaat uit:

• een pompput met verbuizing, filter en dompelpomp;
• een tussenwarmtewisselaar die het grondwater gescheiden houdt van de warmtepomp, zodat vervuiling in een makkelijk te reinigen onderdeel terechtkomt;
• de warmtepomp, die de warmte op temperatuur brengt;
• een debietmeter om het opgepompte volume te registreren;
• een retourput die het water onder de waterspiegel terugvoert naar dezelfde laag.

Het water koelt in de wisselaar enkele graden af. Bij 4 graden afkoeling verplaats je ongeveer 0,2 m³ water per uur voor elke kW die je uit het grondwater haalt; een warmtepomp van 8 kW vraagt dus ruwweg 1,5 m³ per uur.

Afstand tussen pompput en retourput

Staan de putten te dicht bij elkaar, dan zuigt de pompput na verloop van tijd het afgekoelde retourwater weer aan en daalt het rendement. Daarom komt de retourput op voldoende afstand en bij voorkeur stroomafwaarts van de pompput, in de natuurlijke stromingsrichting van het grondwater. De juiste afstand tussen de putten hangt af van het debiet, de doorlatendheid van de bodem en de stroomrichting; laat die berekenen door het erkende boorbedrijf of een studiebureau. Een klein perceel is dus al een eerste beperking voor een water-water warmtepomp.

Water-Water Warmtepomp: Voordelen

Een zeer hoog rendement in vergelijking met andere soorten warmtepompen is niet het enige voordeel.

1. Hoogste rendement van alle warmtepompen

Grondwater heeft een redelijk constante temperatuur. Onafhankelijk van het weer ligt die doorgaans tussen 10 en 14°C, zomer en winter.

2. Ideaal qua afmetingen

Een warmtepomp op grondwater is compact en heeft geen buitenunit. Je hebt ook geen groot stuk tuin nodig zoals bij een horizontaal captatienet, wel voldoende afstand tussen de twee putten.

3. Grondwater kun je gebruiken voor andere doeleinden

Het opgepompte grondwater kan je in principe ook gebruiken om je wc door te spoelen of je tuin te sproeien. Dat kan alleen als je vergunning dat gebruik toelaat.

4. Niet enkel verwarmen, ook afkoelen is mogelijk

Een laatste, maar tevens immens groot voordeel: het grondwater is altijd een flink stuk koeler dan je woning in de zomer. Je kan er dus ook op een natuurlijke manier mee koelen. In dit geval is er sprake van natural cooling (zie verder).

Rendement en SCOP van een water-water warmtepomp

De SCOP (seizoensgebonden prestatiecoëfficiënt) geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp over een stookseizoen levert per kWh stroom. Hoe lager de afgiftetemperatuur, hoe hoger de SCOP: met vloerverwarming (35°C) haalt een water-water warmtepomp een duidelijk betere SCOP dan met radiatoren op 55°C. De SCOP van een concreet toestel vind je op de productfiche in de Europese productdatabank EPREL. Let op: de stroom van de bronpomp zit niet altijd in die SCOP, en een vervuilde wisselaar of te dicht geplaatste putten verlagen het werkelijke rendement.

Rekenvoorbeeld: verbruik en opgepompt volume

Aannames (geen meetwaarden): warmtevraag 15.000 kWh per jaar (verwarming en sanitair), een SCOP van 5, een bronpomp die 500 kWh per jaar verbruikt, elektriciteit € 0,30 per kWh, gas € 0,11 per kWh, ketelrendement 85% en 4 graden afkoeling van het grondwater.

• Stroom warmtepomp: 15.000 / 5 = 3.000 kWh; met bronpomp 3.500 kWh (systeemrendement 15.000 / 3.500 = 4,3)
• Kosten: 3.500 × € 0,30 = € 1.050 per jaar
• Warmte uit het grondwater: 15.000 − 3.000 = 12.000 kWh
• Opgepompt volume: 12.000 / (1,16 kWh per m³ per graad × 4) = ongeveer 2.600 m³ per jaar

Ter vergelijking: een gasketel kost 15.000 / 0,85 × € 0,11 = ongeveer € 1.940 per jaar, een verschil van zo’n € 890 per jaar. Reken met je eigen tarieven via terugverdientijd berekenen. Het opgepompte volume bepaalt ook de vergunning.

Koelen met een water-water warmtepomp

Bij passieve koeling staat de compressor stil en stuurt de bronpomp koel grondwater via de wisselaar naar de vloerverwarming of ventilo-convectoren. Dat kost alleen pompstroom. Bij actieve koeling draait de warmtepomp omgekeerd, krachtiger maar met meer verbruik. Voor de premie mag een geothermische warmtepomp koelen; je vergunning kan wel voorwaarden opleggen aan de temperatuur van het teruggevoerde water.

Water-Water Warmtepomp: Nadelen

Bij ieder systeem gelden er ook enkele nadelen. Of in dit geval noem ik ze liever aandachtspunten.

1. Boringen zijn nodig

De boringen maken de installatie duurder dan een lucht-water warmtepomp. Hoe dieper het grondwater, hoe hoger de boorkost en hoe meer stroom de bronpomp verbruikt.

2. Vergunning nodig om grondwater op te pompen

Grondwater oppompen mag je niet zomaar. Je hebt minstens een melding en bij een gewoon woningverbruik meestal een omgevingsvergunning nodig. Vanaf 500 m³ per jaar ben je ook heffingsplichtig voor de heffing op grondwaterwinning; of het teruggevoerde water daarin meetelt, vraag je na bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Grondwaterwinning en vergunningsplicht in Vlaanderen

Volgens Vlaanderen.be geldt voor een grondwaterwinning een meldingsplicht, en vanaf 500 m³ per jaar een vergunningsplicht. Het rekenvoorbeeld hierboven toont dat een woning met een water-water warmtepomp al snel enkele duizenden m³ per jaar oppompt, ook al gaat dat water terug. Reken dus meestal op een vergunningsprocedure.

De leidraad ‘Omgevingsaspecten bij warmtepompen en airco-installaties’ van het Departement Omgeving zegt dat je een water-water warmtepomp aftoetst aan VLAREM-rubriek 53.6 (53.6.1 of 53.6.2, afhankelijk van het jaarlijks opgepompte volume) en dat dit type zelden bij woningen voorkomt. Laat de klasse en procedure vooraf bevestigen door de omgevingsdienst van je gemeente en dien de aanvraag in via het Omgevingsloket voordat je laat boren. Verder geldt:

• Beschermingszones: in drinkwaterbeschermingszones type I en II zijn boringen dieper dan 2,5 meter verboden.
• Erkend boorbedrijf: laat de putten boren door een erkend boorbedrijf.
• Exploitatie: volgens Vlaanderen.be plaats je een verzegelde debietmeter, noteer je de meterstanden minstens elk kwartaal in een register en blijf je binnen het vergunde aantal putten, de diepte, de laag en de maximale debieten.
• Stopzetten: een put die je niet meer gebruikt, moet je volgens de regels buiten gebruik stellen.

De overige regels vind je bij de regelgeving voor warmtepompen in Vlaanderen.

Waterkwaliteit: ijzer, mangaan en verstopping

Grondwater kan opgelost ijzer en mangaan bevatten. Zolang het water zuurstofvrij blijft, blijven die opgelost. Komt er lucht bij, bijvoorbeeld via een lekke koppeling of een retourleiding boven de waterspiegel, dan slaan ze neer als roestbruine oker. Die verstopt de filters, de wisselaar en de retourput. Laat daarom na de proefboring een wateranalyse en een pomptest uitvoeren voordat je definitief kiest.

Onderhoud van de putten en de installatie

• Volg debiet en druk op: stijgende druk in de retourleiding wijst op verstopping.
• Laat wisselaar en filters periodiek controleren en reinigen, meestal jaarlijks.
• Laat de putten bij teruglopend debiet regenereren door een boorbedrijf.
• Houd het register met meterstanden bij.

Water uit een beek of rivier oppompen

Woon je vlak bij een beek of rivier, dan kan een water-water warmtepomp soms oppervlaktewater gebruiken. Dat water moet je eerst filteren, en ook hier gelden wettelijke regels. Weeg de kost van boringen af tegen die van een extra filterinstallatie.

Water-Water Warmtepomp: Prijs

De putten zijn de grootste extra kost van een water-water warmtepomp ten opzichte van een lucht-water warmtepomp. Voor twee boringen reken je op ongeveer € 8.000. De totale prijs hangt sterk af van de diepte van het grondwater, de bodem en de waterkwaliteit. Dit zijn de componenten die op je offerte horen te staan:

Component	Wat zit erin?
Voorstudie en vergunning	Bodemgegevens, wateranalyse, pomptest en het vergunningsdossier
Twee putten	Boring, verbuizing, filters en luchtdichte afdichting door een erkend boorbedrijf (samen ongeveer € 8.000)
Bronzijde	Dompelpomp, leidingen, debietmeter en tussenwarmtewisselaar
Warmtepomp	Het water-water toestel zelf, met label A++ of beter voor de premie
Warm water en buffer	Boiler voor sanitair warm water en eventueel een buffervat
Plaatsing	Hydraulische aansluiting, elektriciteit, regeling en inregeling door de installateur

De totale prijs van een water-water warmtepomp installatie ligt, inclusief de boringen, rond € 15.000 tot € 20.000 exclusief btw.

Dat is meer dan bij andere soorten warmtepompen. Daar staan lagere energiekosten tegenover, 6% btw op levering en plaatsing van een warmtepomp (facturen vanaf 1 januari 2026) en een warmtepomp premie. Alle types naast elkaar zie je bij de prijs van een warmtepomp.

Levensduur van de onderdelen

De levensduur van een water-water warmtepomp hangt vooral af van onderhoud en waterkwaliteit. De putten gaan bij goed beheer langer mee dan het toestel zelf, op voorwaarde dat er geen zuurstof bij het water komt en je ze tijdig laat regenereren. Bij vervanging van de warmtepomp kan je de putten dus vaak hergebruiken. Hoe lang een warmtepomp gemiddeld meegaat, lees je bij de levensduur van een warmtepomp.

Premie voor een water-water warmtepomp

Een water-water warmtepomp valt onder de geothermische warmtepomp: de officiële pagina over Mijn VerbouwPremie omschrijft die als een toestel dat via een buizennetwerk in de grond water uit de bodem of het grondwater haalt. Voorwaarden zijn onder meer een nieuw toestel met Europees productlabel A++ of beter, een afgiftetemperatuur van maximaal 55°C, een factuur van minstens € 1.000 excl. btw en plaatsing of validatie door een RESCert-installateur.

Eigenaar-bewoner	Premie geothermisch	Maximum van de factuur excl. btw
Inkomenscategorie 1 (en andere investeerders)	€ 4.000	20%
Inkomenscategorie 2	€ 4.000	25%
Inkomenscategorie 3	€ 6.000	35%
Inkomenscategorie 4 en verhuurder aan woonmaatschappij	€ 8.000	50%

Rekenvoorbeeld met de formule premie = min(vast bedrag; percentage × factuur excl. btw): bij een factuur van € 18.000 krijg je in categorie 1 20% = € 3.600, in categorie 2 25% = € 4.500, begrensd tot € 4.000. Voor categorie 3 en 4 kan de premie nog verhoogd worden in een gebied zonder aardgasnet of bij vervanging van elektrische verwarming. Je vraagt de premie aan na de plaatsing, tot en met 31 december 2027. Alle voorwaarden en inkomensgrenzen lees je bij de warmtepomppremie.

Voor welke woning en locatie past een water-water warmtepomp?

Een water-water warmtepomp is interessant als de meeste van deze punten kloppen:

• een productieve watervoerende laag op beperkte diepte en een goede wateranalyse;
• geen drinkwaterbeschermingszone type I of II, en ruimte voor twee putten op voldoende afstand;
• een goed geïsoleerde woning met vloerverwarming of laagtemperatuurradiatoren;
• een vrij grote warmtevraag, zodat de hogere investering zich terugbetaalt;
• je wil ook koelen en de putten opvolgen.

Kies beter iets anders bij een klein perceel (rijwoning, appartement), ijzer- of zandrijk grondwater, een beschermingszone of een kleine warmtevraag. In die gevallen is een lucht-water warmtepomp vaak de betere keuze, of een grond-water warmtepomp als je bodemwarmte wil zonder grondwater op te pompen. Hoe alle bodemsystemen zich tot elkaar verhouden, lees je bij de geothermische warmtepomp. Laat eerst een warmteverliesberekening maken, zodat vermogen en debiet kloppen.

Veelgestelde vragen over de water-water warmtepomp

Korte antwoorden over de warmtepomp op grondwater.

Bronnen

• Vlaanderen.be: Omgevingsaspecten bij warmtepompen en airco-installaties (leidraad Departement Omgeving)
• EPREL: Europese productdatabank voor energielabels