Een warmtepomp in een woning van vóór 1970 kan prima werken, maar niet in elke situatie. De sleutel is niet het bouwjaar op zich, maar twee dingen: hoeveel warmte je woning verliest en hoe warm je water moet zijn om de kamers warm te krijgen. Hieronder vind je de criteria, een rekenvoorbeeld met cijfers, een test die je zelf kan doen en de volgorde waarin je een oude woning best klaarmaakt voor een warmtepomp.
2027: laatste kans op een warmtepomppremie
Behoor je tot inkomenscategorie 1 of 2? Dan krijg je sinds 1 maart 2026 enkel nog Mijn VerbouwPremie voor een warmtepomp of warmtepompboiler, aan te vragen tot en met 31 december 2027. Voor een lucht-water warmtepomp gaat het om € 1.500. Wil je tijdig overschakelen, leg dan nu al offertes naast elkaar.
Waarom oude woningen een uitdaging zijn
Woningen van vóór 1970 combineren meestal drie nadelen voor een warmtepomp:
- Hoog warmteverlies: niet-geïsoleerde muren, enkel of oud dubbel glas, weinig dakisolatie en tocht.
- Hoge aanvoertemperatuur: oude radiatoren zijn berekend op 70 tot 90°C. Een warmtepomp werkt het best bij 35 tot 45°C. Hoe hoger de aanvoertemperatuur, hoe lager het rendement (SCOP).
- Weinig plaats: voor een buitenunit, een buffervat of een boiler.
Voor de Mijn VerbouwPremie mag de afgiftetemperatuur van het systeem maximaal 55°C bedragen. Zie de voorwaarden.
De vuistregel: wanneer loont het?
Een warmtepomp is goedkoper dan een gasketel zodra het seizoensrendement (SCOP) hoger is dan:
Break-even SCOP = ketelrendement × (elektriciteitsprijs ÷ gasprijs)
Met een ketelrendement van 85%, elektriciteit aan € 0,30/kWh en gas aan € 0,11/kWh is dat 0,85 × (0,30 ÷ 0,11) ≈ 2,3. Een oude woning met radiatoren op 60 à 65°C haalt vaak een SCOP van 2,5 tot 3. Dat is net genoeg om te besparen. Een woning met lage temperatuur-afgifte komt aan 3,5 tot 4.
Aannames: de prijzen zijn voorbeelden. Vergelijk jouw actuele tarieven via de V-test van de VREG.
Rekenvoorbeeld: rijwoning uit 1960, 140 m²
Jaarlijks gasverbruik: 25.000 kWh (ongeveer 2.500 m³). Ketelrendement: 85%. Dat betekent dat de woning ± 21.250 kWh nuttige warmte per jaar nodig heeft.
| Scenario | Warmtebehoefte (kWh/jaar) | SCOP | Elektriciteit (kWh) | Kost per jaar | Besparing t.o.v. gas |
|---|---|---|---|---|---|
| Gasketel (huidig) | 21.250 | – | – | € 2.750 | – |
| A. Warmtepomp zonder renovatie, radiatoren op 60–65°C | 21.250 | 2,5 | 8.500 | € 2.550 | € 200 |
| B. Zelfde, met betere afgifte (SCOP 2,8) | 21.250 | 2,8 | 7.590 | € 2.277 | € 473 |
| C. Na isolatie dak, beglazing en spouwmuur (warmtebehoefte −44%) en SCOP 3,5 | 11.900 | 3,5 | 3.400 | € 1.020 | € 1.730 t.o.v. de oude gasrekening, of € 520 t.o.v. gas in de gerenoveerde woning |
Gebruikte prijzen: gas € 0,11/kWh, elektriciteit € 0,30/kWh. In scenario C is de gasrekening voor de gerenoveerde woning 11.900 ÷ 0,85 × 0,11 ≈ € 1.540.
Wat zegt dit? In scenario A bespaar je weinig: ongeveer € 200 per jaar. Bij een netto investering van ± € 11.500 duurt het dan decennia om dit terug te verdienen, tenzij je de oude ketel toch moest vervangen of je zonnepanelen hebt. Isolatie en een lagere aanvoertemperatuur maken het verschil. De woonkwaliteit en je CO₂-uitstoot verbeteren in alle scenario’s.
Zelf testen: de lage-temperatuurproef
Je kan vóór je investeert nagaan of je radiatoren lage temperaturen aankunnen:
- Verlaag op een koude dag (rond 0°C) de aanvoertemperatuur van je ketel naar 55°C en daarna naar 45°C.
- Controleer enkele dagen of alle kamers nog warm genoeg worden.
- Haal je op 55°C de gewenste temperatuur? Dan komt een warmtepomp met een goede SCOP binnen bereik. Lukt dat enkel bij 70°C, dan is eerst isolatie of vervanging van radiatoren nodig.
Een installateur kan de proef ondersteunen met een warmteverliesberekening per kamer. Zie onze gids over dimensionering.
Stap voor stap: in welke volgorde pak je een oude woning aan?
Bij een oude woning werkt de volgorde “eerst het warmteverlies verlagen, dan pas de warmtepomp kiezen” het best. Elke isolatiemaatregel verlaagt het vermogen dat de warmtepomp moet leveren en de aanvoertemperatuur die de radiatoren nodig hebben. Een warmtepomp die je vóór de isolatie kiest, is achteraf vaak te groot.
- Dak of zoldervloer isoleren. Het dak is in een niet-geïsoleerde woning een grote verliespost en meestal relatief eenvoudig te isoleren.
- Glas en ramen vervangen. Hoogrendementsglas in plaats van enkel of oud dubbel glas verlaagt het verlies en verhoogt het comfort bij de ramen.
- Spouwmuur (na)isoleren. Heeft je woning een spouw, dan levert spouwmuurisolatie vaak veel op. Massieve muren vragen binnen- of buitenisolatie, wat ingrijpender is.
- Luchtdichtheid en ventilatie. Tocht dichten verlaagt het ventilatieverlies; een luchtdichtere woning heeft wel gecontroleerde ventilatie nodig tegen vocht en schimmel.
- Radiatoren aanpassen. Herhaal de lage-temperatuurproef na de isolatie en vervang enkel de radiatoren in kamers die te koud blijven.
- Warmtepomp laten dimensioneren op de geïsoleerde toestand, met een warmteverliesberekening per kamer.
Kan je niet alles tegelijk doen, maak dan een plan met de aanbevelingen uit je EPC-rapport. Lees ook over warmtepomp bij renovatie.
Effect per maatregel op warmtevraag en aanvoertemperatuur
De tabel toont per maatregel hoeveel het ontwerpwarmteverlies daalt, berekend met het rekenvoorbeeld van de woning uit 1960 (140 m², 11,3 kW vóór renovatie) op onze pagina over dimensionering. De maatregelen zijn cumulatief in de volgorde van het stappenplan.
| Maatregel (cumulatief) | Daling ontwerpverlies | Resterend verlies | Geschatte nodige aanvoertemperatuur* |
|---|---|---|---|
| Vertrekpunt: niet geïsoleerd | – | ± 11,3 kW (100%) | ± 75°C |
| + Dakisolatie (U 1,0 → 0,25) | − 1,5 kW (−13%) | ± 9,8 kW (87%) | ± 70°C |
| + Hoogrendementsglas (U 2,8 → 1,1) | − 1,2 kW (−11%) | ± 8,7 kW (77%) | ± 66°C |
| + Spouwmuurisolatie (U 1,5 → 0,5) | − 2,5 kW (−22%) | ± 6,1 kW (54%) | ± 56°C |
| + Luchtdichtheid en ventilatie (0,8 → 0,5 luchtwisselingen per uur) | − 1,0 kW (−9%) | ± 5,1 kW (45%) | ± 52°C |
*Schatting, geen gemeten waarde. Aannames: de bestaande radiatoren leveren vandaag net genoeg bij een aanvoer van 75°C en retour van 65°C (20°C binnen), het afgegeven vermogen van een radiator schaalt met het temperatuurverschil tot de macht 1,3, en het verschil tussen aanvoer en retour is 10°C. Zijn je radiatoren ruimer bemeten dan nodig, dan ligt de nodige temperatuur lager. De procentuele daling van het ontwerpverlies vertaalt zich ongeveer in een vergelijkbare daling van de jaarlijkse warmtevraag.
Pas na dak, glas en spouwmuur komt de nodige aanvoertemperatuur rond de 55°C van de premievoorwaarde. Enkele grotere radiatoren in de koudste kamers verlagen die verder.
Offertes van erkende installateurs vergelijken?
Vraag gratis tot drie offertes aan bij installateurs uit je eigen regio en kies zelf wat bij je woning past. Zonder verplichting.
Hybride warmtepomp als tussenstap
Een hybride warmtepomp combineert een lucht-waterwarmtepomp met een gascondensatieketel op hetzelfde afgiftesysteem. De warmtepomp neemt de zachte dagen voor zijn rekening, de gasketel springt bij op koude dagen of wanneer een hoge aanvoertemperatuur nodig is. Voor een oude woning die je in fasen renoveert, is dat een logische tussenstap: minder gas, zonder dat alles eerst geïsoleerd moet zijn.
Voor de Mijn VerbouwPremie (€ 800 voor categorie 1 en 2) moet een hybride installatie aan deze voorwaarden voldoen:
- de warmtepomp wordt minstens gebruikt voor ruimteverwarming, samen met een nieuwe of bestaande gascondensatieketel;
- warmtepomp en ketel zijn aangesloten op hetzelfde afgiftesysteem en worden gestuurd door een gemeenschappelijke regeling die de opwekker met het beste rendement kiest;
- het pakketlabel haalt een seizoensgebonden energie-efficiëntie van minstens 110%.
Let op: het verlaagde btw-tarief van 6% voor levering en plaatsing geldt voor een warmtepomp, maar niet voor een hybride warmtepomp. Na verdere isolatie kan je later overschakelen naar een volledig elektrische warmtepomp.
Vloerverwarming, radiatoren of ventilo-convectoren?
De keuze van het afgiftesysteem bepaalt mee welke aanvoertemperatuur je warmtepomp moet leveren. In een oude woning zijn er drie opties:
| Afgiftesysteem | Typische aanvoertemperatuur | Voordelen in een oude woning | Nadelen in een oude woning |
|---|---|---|---|
| Vloerverwarming | Laag (35 tot 40°C) | Hoogste rendement, gelijkmatige warmte, geen radiatoren aan de muur | Vloer moet open, opbouwhoogte nodig, traag reagerend; enkel zinvol bij grote renovatie |
| Radiatoren (groter of lage-temperatuur) | Middel (45 tot 55°C) | Bestaande leidingen blijven, vervanging per kamer mogelijk | Grotere radiatoren nemen meer muurruimte in |
| Ventilo-convectoren | Laag tot middel | Veel vermogen op weinig plaats, reageren snel, sommige kunnen ook koelen | Ventilator hoorbaar, vragen een elektrische aansluiting |
Een combinatie werkt vaak het best: vloerverwarming in de leefruimte als je die vloer toch vernieuwt, radiatoren of ventilo-convectoren elders. Lees meer over een warmtepomp met vloerverwarming en een warmtepomp met radiatoren.
Premies voor renovatiemaatregelen
Welke Mijn VerbouwPremie je krijgt voor isolatie en andere renovatiewerken, hangt sinds 1 maart 2026 sterk af van je inkomenscategorie:
- Eigenaar-bewoners in inkomenscategorie 1 en 2: voor aanvragen vanaf 1 maart 2026 is er enkel nog een premie voor een warmtepomp en een warmtepompboiler, aan te vragen tot en met 31 december 2027. Voor dak-, muur- en vloerisolatie en voor ramen is er geen premie meer. De bedragen: geothermisch € 4.000, lucht-water € 1.500, hybride € 800, lucht-lucht € 300, warmtepompboiler € 450, begrensd tot 20% (categorie 1) of 25% (categorie 2) van de factuur excl. btw.
- Eigenaar-bewoners in inkomenscategorie 3 en 4: volgens Vlaanderen.be verandert er voor deze groepen niets. De categorieën werken die in aanmerking komen, zijn ramen en deuren, dak, buitenmuur, vloer, voorbereidingswerken voor isolatie, voorbereidingswerken voor sanitair en elektriciteit, warmtepomp en warmtepompboiler. De exacte bedragen bereken je met de officiële simulator.
Zonneboiler en binnenrenovatie komen sinds 1 juli 2025 niet meer in aanmerking; ventilatie staat niet in de lijst. Voor een lucht-luchtwarmtepomp moet de warmtepomp voor aanvragen vanaf 1 maart 2026 de enige centrale verwarming zijn en de woning volledig fossielvrij. Zie ook welke premies voor een warmtepomp.
Renovatieverplichting bij aankoop
Koop je een oude woning, dan geldt mogelijk de Vlaamse renovatieverplichting. Wie sinds 1 januari 2023 een woning of appartement koopt met EPC-label E of F, moet die renoveren tot minstens label D. De termijn is 6 jaar na de datum van de authentieke akte (verlengd van 5 naar 6 jaar, ook voor lopende overdrachten; definitief goedgekeurd op 12 december 2025). Een nieuw EPC dient als bewijs. Volgens Vlaanderen.be schaft het regeerakkoord 2024-2029 de verdere verstrenging af. Een warmtepomp alleen volstaat zelden om van label E of F naar D te gaan; de isolatiestappen wegen in het EPC zwaar door. Meer regels lees je op regelgeving warmtepomp in Vlaanderen.
Wat doe je als het niet meteen werkt?
Haalt je oude woning de lage-temperatuurproef niet, dan heb je vier opties:
- Isoleer eerst de grootste verliezen: dak en zolder, daarna glas en spouwmuren.
- Vervang slechts de problematische radiatoren (meestal in 1 à 3 kamers) door groter model of ventilo-convectoren.
- Kies een hybride warmtepomp als tussenstap: de gasketel springt bij koude dagen bij. Zie hybride warmtepomp.
- Kies lucht-lucht voor de leefruimtes als je geen centrale verwarming wil vervangen, maar let op de premievoorwaarden.
Wanneer is een warmtepomp in een oude woning geen goed idee?
Een warmtepomp in een oude woning raden we af in deze situaties:
- Je woning heeft nauwelijks isolatie en je kan of wil die niet verbeteren.
- De radiatoren hebben 70°C nodig, ook na een kleine renovatie.
- Je verhuist binnen enkele jaren.
- Er is geen plaats voor de buitenunit zonder hinder voor de buren.
Lees ook wanneer we een warmtepomp afraden.
Veelgestelde vragen over een warmtepomp in een oude woning
De vragen die eigenaars van een woning van vóór 1970 het vaakst stellen over een warmtepomp.
Ja, een warmtepomp kan werken in een woning van vóór 1970 als de radiatoren de kamers warm krijgen met een aanvoertemperatuur van maximaal ongeveer 55°C. Bij een niet-geïsoleerde woning lukt dat meestal pas na isolatie van dak, glas en spouwmuur. Test het eerst met de lage-temperatuurproef.
In een oude woning isoleer je best eerst. Isolatie verlaagt het nodige vermogen en de aanvoertemperatuur, zodat de warmtepomp kleiner en efficiënter kan zijn. Een warmtepomp die je eerst plaatst, is na de isolatie vaak te groot.
In ons rekenvoorbeeld van een rijwoning uit 1960 levert spouwmuurisolatie de grootste daling op (−22% van het ontwerpverlies), gevolgd door dakisolatie (−13%) en hoogrendementsglas (−11%). In jouw woning kan de volgorde anders zijn; een warmteverliesberekening per kamer of je EPC-rapport toont waar je grootste verliezen zitten.
Nee, meestal volstaat het om de radiatoren te vervangen in de 1 à 3 kamers die bij een lagere aanvoertemperatuur te koud blijven. Ventilo-convectoren zijn een compact alternatief.
Een hybride warmtepomp is een goede tussenstap voor een oude woning die je in fasen renoveert. Voor categorie 1 en 2 bedraagt de premie € 800; het 6% btw-tarief geldt niet voor hybride systemen.
Als eigenaar-bewoner in inkomenscategorie 1 of 2 krijg je voor aanvragen vanaf 1 maart 2026 geen Mijn VerbouwPremie meer voor dakisolatie of ramen, alleen voor een warmtepomp of warmtepompboiler. In categorie 3 en 4 verandert er niets. Controleer de bedragen in de officiële simulator.
Koop je sinds 1 januari 2023 een woning met EPC-label E of F, dan moet je die binnen 6 jaar na de akte renoveren tot minstens label D. Een warmtepomp helpt, maar isolatie weegt meestal zwaarder in het EPC.
Zonder renovatie is de besparing klein: in ons voorbeeld ongeveer € 200 per jaar bij een SCOP van 2,5. Na isolatie en met een SCOP van 3,5 daalt de jaarkost van € 2.750 naar ongeveer € 1.020. Reken je eigen situatie na met de rekentool voor de terugverdientijd.
Bronnen
- Vlaanderen.be: voorwaarden Mijn VerbouwPremie voor warmtepomp (max. 55°C, hybride, lucht-lucht)
- Officiële simulator Mijn VerbouwPremie
- VREG: energieprijzen vergelijken