Kies een lucht-water warmtepomp als je een bestaande woning met een kleine of aangelegde tuin hebt en de investering laag wil houden; kies een grond-water (geothermische) warmtepomp als je perceel een boring of captatienet toelaat, je warmtevraag groot is of je zuinig wil koelen zonder buitenunit. Een grond-water warmtepomp verbruikt minder stroom, maar kost na premie in een typisch voorbeeld € 4.500 tot € 5.300 meer, een meerkost die je pas over een groot deel van de levensduur terugverdient.
2027: laatste kans op een warmtepomppremie
Behoor je tot inkomenscategorie 1 of 2? Dan krijg je sinds 1 maart 2026 enkel nog Mijn VerbouwPremie voor een warmtepomp of warmtepompboiler, aan te vragen tot en met 31 december 2027. Voor een lucht-water warmtepomp gaat het om € 1.500. Wil je tijdig overschakelen, leg dan nu al offertes naast elkaar.
| Jouw situatie | Aanbevolen type |
|---|---|
| Rijwoning of tuin zonder toegang voor graafmachine of boorwagen | Lucht-water |
| Perceel in drinkwaterbeschermingszone type I of II | Lucht-water |
| Ketel moet snel vervangen worden, beperkt budget | Lucht-water |
| Nieuwbouw of totaalrenovatie, tuin nog aan te leggen | Grond-water |
| Grote warmtevraag of radiatoren op 50 tot 55 °C, boring mogelijk | Grond-water |
| Zacht koelen zonder airco of buitenunit | Grond-water (verticale boring) |
Keuzehulp: lucht-water of grond-water warmtepomp?
Beantwoord zeven vragen over je perceel, je woning en je wensen. Je krijgt een eerste indicatie of een lucht-water of een grond-water (geothermische) warmtepomp het best past.
Werking en rendement: het SCOP-verschil in euro
Een lucht-water en een grond-water warmtepomp leveren allebei warmte aan het water van je vloerverwarming of radiatoren. Het verschil zit in de bron: de buitenlucht tegenover de bodem, die vanaf ± 15 meter diepte het hele jaar rond 10 °C blijft. Daardoor haalt een grond-water warmtepomp een hogere SCOP, het rendement over het volledige stookseizoen, en is het verschil het grootst op de koudste dagen. De SCOP van een toestel vind je op de productkaart en in de EPREL-databank, voor 35 °C en 55 °C aanvoer. Meer uitleg staat bij COP en SCOP.
Rekenvoorbeeld: jaarlijkse stroomkost
Formule: stroomverbruik = warmtevraag ÷ SCOP; jaarkost = stroomverbruik × elektriciteitsprijs. Aannames: 15.000 kWh warmtevraag per jaar (± 17.650 kWh gas met een ketel van 85% rendement), elektriciteit € 0,30/kWh, gas € 0,11/kWh, zonder vaste kosten en capaciteitstarief. De SCOP-waarden zijn aannames binnen de bandbreedtes van Test-Aankoop en de productkaarten, geen waarden van een bepaald toestel.
| Afgifte | Lucht-water | Grond-water verticaal | Verschil per jaar |
|---|---|---|---|
| Vloerverwarming 35 °C | SCOP 4,0: 3.750 kWh = € 1.125 | SCOP 5,0: 3.000 kWh = € 900 | € 225 |
| Gemengde afgifte | SCOP 3,5: 4.286 kWh = € 1.286 | SCOP 4,5: 3.333 kWh = € 1.000 | € 286 |
| Radiatoren 55 °C | SCOP 2,8: 5.357 kWh = € 1.607 | SCOP 4,3: 3.488 kWh = € 1.047 | € 560 |
Ter vergelijking kost de gasketel in dit voorbeeld 17.650 × € 0,11 = € 1.941 per jaar; beide warmtepompen zijn dus goedkoper in gebruik zodra hun SCOP boven 0,85 × (0,30 ÷ 0,11) ≈ 2,3 ligt. Bij een hoge aanvoertemperatuur verliest een lucht-water warmtepomp relatief meer rendement, dus daar weegt de bodem als bron het zwaarst. Een horizontaal captatienet zit dichter bij lucht-water: Test-Aankoop noemt een SCOP boven 4,5 bij 35 °C, maar slechts 3,2 bij 55 °C.
Kosten en premie: meerkost tegenover premieverschil
Een lucht-water warmtepomp kost geplaatst meestal € 10.000 tot € 18.000. Een grond-water warmtepomp kost € 10.000 tot € 24.000: met een horizontaal captatienet vanaf ± € 10.000 excl. btw, met verticale boringen ± € 15.000 tot € 24.000 excl. btw. Het verschil zit vrijwel volledig in de bron: graafwerk, boormeters, leidingen en herstel van de tuin. Op beide betaal je 6% btw voor facturen van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2030. Alle types staan op de pagina over de prijs van een warmtepomp.
De Mijn VerbouwPremie verkleint de meerkost, want een grond-water warmtepomp valt onder ‘geothermische warmtepomp’ en krijgt de hoogste warmtepomppremie. Je krijgt telkens het laagste van het vaste bedrag en het maximumpercentage van de factuur excl. btw.
| Inkomenscategorie | Lucht-water | Geothermisch | Maximum factuur excl. btw |
|---|---|---|---|
| Categorie 1 | € 1.500 | € 4.000 | 20% |
| Categorie 2 | € 1.500 | € 4.000 | 25% |
| Categorie 3 | € 4.500 | € 6.000 | 35% |
| Categorie 4 | € 6.000 | € 8.000 | 50% |
Voorwaarden voor beide: een RESCert-installateur, maximaal 55 °C afgiftetemperatuur, aanvragen tot en met 31 december 2027 en één premie per tien jaar per woning. Lucht-water vraagt label A+ of beter, geothermisch A++ of beter. In categorie 3 en 4 kan de premie tot 50% hoger liggen zonder aardgasnet of bij vervanging van elektrische verwarming. Alle details staan bij de premies voor een warmtepomp.
Rekenvoorbeeld: netto meerkost per inkomenscategorie
Aannames: lucht-water € 13.000 incl. 6% btw (€ 12.264 excl. btw), grond-water met verticale boring € 20.000 incl. 6% btw (€ 18.868 excl. btw). Formule: premie = het laagste van het vaste bedrag en percentage × factuur excl. btw.
| Categorie | Premie lucht-water | Premie grond-water | Netto lucht-water | Netto grond-water | Netto meerkost |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | € 1.500 | € 3.774 (20%) | € 11.500 | € 16.226 | € 4.726 |
| 2 | € 1.500 | € 4.000 | € 11.500 | € 16.000 | € 4.500 |
| 3 | € 4.292 (35%) | € 6.000 | € 8.708 | € 14.000 | € 5.292 |
| 4 | € 6.000 | € 8.000 | € 7.000 | € 12.000 | € 5.000 |
Het premieverschil haalt € 1.700 tot € 2.500 van de bruto meerkost van € 7.000. In categorie 1 kapt de grens van 20% de geothermische premie af, in categorie 3 kapt de grens van 35% de lucht-waterpremie af.
Terugverdientijd over de levensduur
De terugverdientijd van een grond-water warmtepomp tegenover een lucht-water warmtepomp is de netto meerkost gedeeld door de jaarlijkse besparing. Aannames: de twee rekenvoorbeelden hierboven (categorie 2, meerkost € 4.500), constante energieprijzen en een levensduur van het toestel van 20 jaar, waarmee ook de CREG rekent voor lucht-water.
| Scenario | Besparing per jaar | Terugverdientijd | Saldo na 20 jaar |
|---|---|---|---|
| Vloerverwarming 35 °C | € 225 | ± 20 jaar | € 0 |
| Gemengde afgifte | € 286 | ± 16 jaar | + € 1.220 |
| Radiatoren 55 °C | € 560 | ± 8 jaar | + € 6.700 |
Een grotere warmtevraag versnelt de terugverdientijd evenredig: bij 22.500 kWh stijgt elke besparing met de helft. Daarnaast blijft bij vervanging van het toestel de bron liggen, waardoor de tweede investering in een grond-water warmtepomp duidelijk lager uitvalt. In een goed geïsoleerde woning met vloerverwarming is de besparing alleen zelden de doorslag; passieve koeling en geen buitenunit wegen dan even zwaar. Reken je eigen situatie door met de gids over de terugverdientijd van een warmtepomp.
Tuinoppervlakte en plaats voor de bron
Een grond-water warmtepomp vraagt ruimte in de tuin, een lucht-water warmtepomp enkel een plek voor de buitenunit. Voor een horizontaal captatienet op ± 1 tot 1,5 meter diepte heb je volgens Vlaanderen.be een spaarzaam beplante tuin nodig van minstens twee keer de verwarmde woonoppervlakte, bereikbaar voor een graafmachine. Bij 150 m² verwarmde vloer is dat minstens 300 m², die je later niet mag bebouwen of verharden. Test-Aankoop raadt minstens 2 meter afstand tot bomen, 1,5 meter tot nutsleidingen en 3 meter tot funderingen, putten en drainage aan.
Voor een verticale boring volstaat een vrije werkplek van ± 4 op 4 meter, bereikbaar voor een zware boorwagen; een erkend boorbedrijf boort meestal 40 tot 100 meter per boring. Voorbeeld met aannames: 10 kW warmtevraag op de koudste dag en een COP van 4,5 betekent 10 × (1 − 1/4,5) ≈ 7,8 kW uit de bodem; bij 50 W per boormeter is dat ± 156 boormeter, bijvoorbeeld twee boringen van ± 80 meter. Een te kort captatienet koelt de bodem jaar na jaar verder af, dus laat de lengte bepalen met een warmteverliesberekening.
Offertes van erkende installateurs vergelijken?
Vraag gratis tot drie offertes aan bij installateurs uit je eigen regio en kies zelf wat bij je woning past. Zonder verplichting.
Vergunning en melding: boringen, grondwater en buitenunit
Voor beide types bestaat een vrijstelling van stedenbouwkundige vergunning aan een vergunde woning, maar onder andere voorwaarden: bij lucht-water telt de plaats van de buitenunit, bij grond-water de boring. Het ondergrondse buizensysteem van een geothermische warmtepomp is vrijgesteld binnen 30 meter rond de woning.
| Situatie | Wat geldt |
|---|---|
| Buitenunit tegen de gevel, op een plat dak, of in de tuin op minstens 2 m van de perceelsgrens (of tegen een bestaande scheidingsmuur), binnen 30 m van de woning | Vrijgesteld |
| Buitenunit ook maar gedeeltelijk op minder dan 2 m van de perceelsgrens, zonder scheidingsmuur | Vergunning nodig |
| Horizontaal captatienet | Rubriek 55.1 (boringen) niet van toepassing |
| Verticale boring binnen het dieptecriterium, buiten beschermingszones | Niet ingedeeld |
| Verticale boring dieper dan het dieptecriterium of in beschermingszone type III | Omgevingsvergunning klasse 2 |
| Boring dieper dan 2,5 m in beschermingszone type I of II | Verboden |
| Open systeem dat grondwater oppompt (water-water) | Aftoetsen aan rubriek 53.6 |
| Totale drijfkracht van alle warmtepompen en airco’s vanaf 5 kW | Melding klasse 3 bij de gemeente |
Het dieptecriterium voor je perceel staat in de module ‘VLAREM rubriek 55.1’ van de Databank Ondergrond Vlaanderen; meerdere ondiepere boringen kunnen helpen om eronder te blijven. Ook zonder vergunning mag enkel een erkend boorbedrijf een verticale boring uitvoeren, en een bevoegd deskundige controleert ze om de vijf jaar, of om de twee jaar als ze vergunningsplichtig is. Lokale voorschriften kunnen een buitenunit op bepaalde plaatsen verbieden. Alles staat bij de regelgeving voor warmtepompen in Vlaanderen.
Geluid: buitenunit tegenover een toestel binnen
Een lucht-water warmtepomp heeft een buitenunit met ventilator en compressor; een grond-water warmtepomp staat volledig binnen, zonder geluid buiten. Ecodesign beperkt het geluidsvermogen buiten tot 65 dB(A) tot 6 kW en 70 dB(A) van 6 tot 12 kW. De Vlaamse code van goede praktijk raadt 45 dB(A) overdag en 40 dB(A) ’s nachts aan bij de tuin- of terrasgrens en ramen van de buren; geen wettelijke norm, maar bovenmatige hinder is altijd verboden. De geluidsdruk daalt ongeveer 6 dB per verdubbeling van de afstand, terwijl een plaatsing tegen een gevel ± 3 dB en in een hoek ± 6 dB luider klinkt. Tips staan bij het geluid van een warmtepomp.
Koelen, comfort en sanitair warm water
Een grond-water warmtepomp met verticale boring kan passief koelen: een extra warmtewisselaar koppelt het bronwater van ± 10 °C aan de vloerverwarming en enkel de circulatiepomp draait. Volgens Test-Aankoop wordt het binnen zo 2 tot 4 °C koeler, en de zomerwarmte helpt de bodem herstellen na de winter. Bij een horizontaal net werkt passieve koeling nauwelijks. Een omkeerbare lucht-water warmtepomp koelt licht via vloerverwarming of ventilo-convectoren, maar met draaiende compressor en dus duidelijk meer stroomverbruik. Koelen via de vloer combineer je liever niet met parket.
Voor sanitair warm water werken beide types met een boiler van meestal 150 tot 300 liter; tapwater rond 50 °C met periodiek 60 °C tegen legionella geeft bij beide een lager rendement. Een lucht-water warmtepomp ontdooit bij 0 tot 7 °C en vochtig weer kort de buitenunit, wat in de SCOP verrekend zit. Een aparte warmtepompboiler (vanaf ± € 3.000) kan bij beide.
Geschikte woning en isolatie
Voor beide types bepaalt de afgiftetemperatuur het rendement, en voor de premie mag die maximaal 55 °C zijn. Vloerverwarming op 30 tot 35 °C geeft de hoogste SCOP; gewone radiatoren op 50 tot 55 °C werken als ze groot genoeg zijn. Test het door op een koude dag de aanvoer van je ketel op 55 °C te zetten: blijft het warm, dan volstaan je radiatoren. Isolatie levert bij grond-water dubbel op, want een lagere warmtevraag verkleint ook het captatienet. Een woning die 65 °C of meer nodig heeft, past bij geen van beide; eerst isoleren of een hybride warmtepomp is dan verstandiger. Zie ook een warmtepomp in een oude woning.
Onderhoud en levensduur van toestel en bron
Een lucht-water warmtepomp vraagt jaarlijks onderhoud van ± € 150 tot € 250, onder meer om de verdamper en ventilator van de buitenunit vrij te houden, en gaat meestal 15 tot 20 jaar mee. Een grond-water warmtepomp heeft geen buitenunit die vuil wordt; een nazicht kost ± € 120 tot € 200 per jaar en controleert druk, antivries en de brontemperatuur op het einde van de winter. De bron heeft geen bewegende delen en kan langer meegaan dan de warmtepomp, op voorwaarde dat ze goed gedimensioneerd en door een erkend boorbedrijf aangelegd is; vraag de garantie op de sondes. Herstellingen aan het buizensysteem zijn zeldzaam maar kosten € 500 tot € 2.000. Meer bij de levensduur van een warmtepomp.
Wanneer beslist je perceel of je woning?
Vaak beslist niet de rekensom maar het perceel of de woning over de keuze tussen lucht-water en grond-water:
- Rijwoning met kleine stadstuin: geen toegang voor een boorwagen en te weinig oppervlakte voor een horizontaal net. Lucht-water, met aandacht voor de 2 m-regel en het geluid.
- Nieuwbouw of totaalrenovatie met vloerverwarming: boorwerk valt samen met de werf en passieve koeling is mogelijk. Grond-water met verticale boring loont hier het meest, al is er in nieuwbouw geen premie.
- Vrijstaande woning met grote tuin, beperkt budget: een horizontaal net (vanaf ± € 10.000 excl. btw) vraagt geen boorvergunning, maar levert minder SCOP-voordeel en nauwelijks passieve koeling.
- Beschermingszone type I of II: boringen dieper dan 2,5 meter zijn verboden. Lucht-water, of een horizontaal net als de tuin groot genoeg is.
- Grote woning met radiatoren op 50 tot 55 °C: het SCOP-verschil is het grootst en de meerkost komt in het voorbeeld op ± 8 jaar terug. Grond-water, als een boring mag.
- Ketel die snel vervangen moet worden in een aangelegde tuin: lucht-water is sneller geplaatst en sluit aan op de bestaande cv-leidingen.
Twijfel je, laat dan een erkende installateur het vermogen, de sondelengte en de verwachte SCOP voor beide opties berekenen. Lees ook wanneer we een warmtepomp afraden en de soorten warmtepompen, of vraag een offerte met boormeters, erkenning van het boorbedrijf en de plaats van de buitenunit. Per type lees je meer bij de lucht-water warmtepomp, de grond-water warmtepomp en de geothermische warmtepomp.
Veelgestelde vragen over lucht-water of grond-water warmtepomp
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen bij deze keuze.
Bij dezelfde aanvoertemperatuur haalt een grond-water warmtepomp met verticale boring een hogere SCOP. Bij 15.000 kWh warmtevraag en € 0,30/kWh scheelt dat in de rekenvoorbeelden € 225 tot € 560 per jaar.
In het rekenvoorbeeld (€ 13.000 tegenover € 20.000 incl. btw) blijft na de Mijn VerbouwPremie € 4.500 tot € 5.300 meerkost over, afhankelijk van je inkomenscategorie.
In categorie 1 en 2 € 4.000 voor geothermisch en € 1.500 voor lucht-water; in categorie 3 € 6.000 en € 4.500; in categorie 4 € 8.000 en € 6.000, telkens begrensd tot 20%, 25%, 35% of 50% van de factuur excl. btw.
Voor een horizontaal captatienet minstens twee keer de verwarmde woonoppervlakte. Voor een verticale boring volstaat een vrije plek van ± 4 op 4 meter die een boorwagen kan bereiken.
Niet binnen het lokale dieptecriterium en buiten drinkwaterbeschermingszones. Dieper of in zone type III heb je een omgevingsvergunning klasse 2 nodig; in zone type I en II zijn boringen dieper dan 2,5 meter verboden.
Voor de vrijstelling minstens 2 meter, tenzij tegen een bestaande scheidingsmuur, tegen de gevel of op een plat dak, binnen 30 meter van de woning.
De bron blijft liggen en de installateur koppelt een nieuw toestel aan, waardoor de tweede investering lager uitvalt dan de eerste.
Bronnen
- Vlaanderen.be: Mijn VerbouwPremie voor warmtepomp
- Test-Aankoop: grond-waterwarmtepompen
- EPREL: Europese databank met energielabels en productkaarten